Życie z CIDP: Jak uzyskać orzeczenie, rentę i inne świadczenia? Przewodnik po systemie

Diagnoza przewlekłej zapalnej polineuropatii demielinizacyjnej (CIDP) to nie tylko wyzwanie medyczne, to także konieczność odnalezienia się w złożonym systemie formalnoprawnym. Choroba, która powoduje postępujące osłabienie mięśni i problemy z
poruszaniem się, często prowadzi do ograniczenia zdolności do pracy i wymaga wsparcia finansowego oraz organizacyjnego.

Ten artykuł ma pomóc pacjentom i ich rodzinom krok po kroku przejść przez proces uzyskiwania orzeczeń, rent i innych uprawnień przysługujących osobom z niepełnosprawnością.

Zrozumieć system: dwa rodzaje orzeczeń o niepełnosprawności w Polsce

W Polsce funkcjonują dwa odrębne systemy orzekania, z których każdy dotyczy innego aspektu sytuacji osoby z CIDP. Orzeczenie wydawane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) odnosi się wyłącznie do zdolności do pracy – lekarz orzecznik ocenia, czy choroba powoduje całkowitą lub częściową niezdolność do jej wykonywania. Natomiast orzeczenie wydawane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności dotyczy stopnia niepełnosprawności i stanowi podstawę do korzystania z ulg, uprawnień oraz świadczeń pozarentowych.

Warto podkreślić, że są to dwa niezależne dokumenty, które służą różnym celom. Posiadanie jednego z nich nie wyklucza potrzeby uzyskania drugiego – często dopiero ich połączenie pozwala skorzystać z pełnego zakresu dostępnego wsparcia.

Orzecznictwo pozarentowe

W przypadku CIDP orzeczenie do celów pozarentowych wydaje Powiatowy lub Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Taki dokument nie tylko potwierdza status osoby niepełnosprawnej, ale także określa, czy stopień niepełnosprawności jest znaczny, umiarkowany czy lekki. Zasady orzekania, w tym wydawania orzeczeń na czas określony, reguluje Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych, które na bieżąco publikuje informacje o zmianach w przepisach i trybie postępowania [1].

Dzięki niemu można ubiegać się o zasiłki, kartę parkingową, dofinansowania z PFRON (Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych) i inne formy wsparcia [1][2].

Stopień niepełnosprawności nie oznacza automatycznie utraty zdolności do pracy, ale stanowi podstawę do przyznania uprawnień, takich jak:

•  zasiłek pielęgnacyjny,
• świadczenie pielęgnacyjne dla opiekuna,
•  dofinansowanie do sprzętu lub turnusów rehabilitacyjnych,
• ulgi komunikacyjne i parkingowe,
• dodatkowe prawa w pracy (np. krótszy czas pracy, dodatkowy urlop).

Orzecznictwo rentowe

Orzecznictwo rentowe prowadzi ZUS. W tym systemie lekarz orzecznik ocenia, czy stan zdrowia pacjenta ogranicza jego zdolność do pracy – całkowicie lub częściowo. Na podstawie tej oceny ZUS może przyznać rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Warto wiedzieć, że orzeczenie ZUS nie zastępuje orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Dotyczy ono wyłącznie tego, czy i w jakim stopniu choroba uniemożliwia wykonywanie pracy zarobkowej. Nie uprawnia więc automatycznie do ulg podatkowych, zasiłków czy karty parkingowej – do tego potrzebne jest orzeczenie z Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Z kolei samo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie wystarczy, aby otrzymać rentę z ZUS – w tym celu trzeba przejść osobną procedurę orzeczniczą.

Warto zacząć od orzeczenia pozarentowego – gdyż może później ułatwić przygotowanie dokumentacji przedkładanej do ZUS. [3].

Proces orzeczniczy krok po kroku

Poniżej znajdziesz prostą instrukcję, która krok po kroku przeprowadzi Cię przez cały proces orzekania – od zebrania dokumentów po decyzję komisji.

Krok 1: Zbieranie dokumentacji medycznej

Podstawą każdego wniosku jest rzetelna dokumentacja zdrowotna, potwierdzająca zarówno diagnozę CIDP, jak i zakres ograniczeń funkcjonalnych.

Do wniosku należy dołączyć:

•  historię choroby – w tym wyniki badań elektrofizjologicznych (EMG, badania przewodnictwa nerwowego),
• karty informacyjne z hospitalizacji i turnusów rehabilitacyjnych,
• opinie specjalistów – neurologa, rehabilitanta lub fizjoterapeuty,
• zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia, wypełnione przez lekarza prowadzącego:
  – w przypadku postępowania przed ZUS – na formularzu ZUS (obecnie OL-9),
  – w przypadku postępowania przed Powiatowym lub Miejskim Zespołem ds. Orzekania o Niepełnosprawności – na odrębnym wzorze zaświadczenia lekarskiego, publikowanym przez właściwy zespół lub na portalu gov.pl [1][2].

W dokumentacji medycznej nie wystarczy wpisać samej diagnozy, takiej jak „CIDP w remisji” czy „stan stabilny”. Należy dokładnie opisać, jak choroba wpływa na codzienne funkcjonowanie pacjenta.

Dlatego zamiast krótkich, ogólnych stwierdzeń, lekarz prowadzący powinien opisać konkretne trudności, z jakimi mierzy się osoba chora – np. problemami z chodzeniem, osłabieniem kończyn, szybkim męczeniem się, kłopotami z utrzymaniem równowagi czy wykonywaniem prostych czynności, takich jak ubieranie się czy przygotowywanie posiłków, brakiem samodzielności i konieczności pomocy domowników w codziennym funkcjonowaniu [2].

Krok 2: Złożenie wniosku i komisja lekarska

Po skompletowaniu dokumentacji kolejnym etapem jest złożenie wniosku o orzeczenie w odpowiedniej instytucji.

W przypadku ubiegania się o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wniosek składa się w Powiatowym (lub Miejskim) Zespole ds. Orzekania o Niepełnosprawności, właściwym dla miejsca zamieszkania [1][2]. Natomiast osoby, które starają się o rentę z tytułu niezdolności do pracy, kierują dokumenty do oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) [3].

Po złożeniu wniosku pacjent zostaje zaproszony na komisję lekarską, podczas której lekarz orzecznik ocenia wpływ choroby na codzienne funkcjonowanie oraz w przypadku ZUS na zdolność do pracy. Spotkanie z komisją ma charakter rozmowy i badania, dlatego ważne jest, aby przedłożyć nie tylko wyniki badań, lecz szczegółowo przedstawić, z jakimi trudnościami mierzy się na co dzień pacjent np. ograniczoną siłą mięśni, trudnościami z poruszaniem się, szybkim męczeniem się czy potrzebie pomocy przy prostych czynnościach.

Jeśli decyzja lekarza orzecznika jest niekorzystna, w pierwszej kolejności można wnieść sprzeciw (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy), który trafia do komisji lekarskiej ZUS [4]. Dopiero po wydaniu decyzji przez komisję możliwe jest złożenie odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych [5].

Katalog uprawnień i świadczeń – co możesz zyskać?

Uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności lub przyznania renty z ZUS otwiera dostęp do szeregu świadczeń i uprawnień, które mają na celu wsparcie osoby z CIDP w codziennym funkcjonowaniu.

Świadczenia finansowe

Do najważniejszych form wsparcia dla osób z CIDP należą świadczenia finansowe, których celem jest zabezpieczenie podstawowych potrzeb w sytuacji ograniczonej zdolności do pracy lub zwiększonych kosztów leczenia i rehabilitacji. W zależności od rodzaju orzeczenia można ubiegać się m.in. o rentę z tytułu niezdolności do pracy lub o zasiłki przyznawane przez samorządowe instytucje pomocy społecznej.

1.Renta z tytułu niezdolności do pracy

Przysługuje osobie, która:

• jest całkowicie lub częściowo niezdolna do pracy,
• ma wymagany staż ubezpieczeniowy,
• choroba wystąpiła w okresie podlegania ubezpieczeniu.

Decyzję wydaje ZUS. Wysokość renty zależy od podstawy wymiaru składek i stopnia niezdolności [3].

 2. Świadczenie wspierające 

Świadczenie wspierające to nowa forma pomocy finansowej, wprowadzana stopniowo w latach 2024–2026. Jego celem jest zapewnienie dodatkowego wsparcia osobom z niepełnosprawnościami, które wymagają stałej pomocy w codziennym funkcjonowaniu.

O przyznaniu świadczenia decyduje poziom potrzeby wsparcia, oceniany przez wojewódzkie zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności. Od 2025 roku świadczenie przysługuje osobom, które uzyskały w tej ocenie 78–86 punktów, a od 2026 roku – także osobom z wynikiem 70–77 punktów.

Wysokość świadczenia jest ustalana w odniesieniu do kwoty renty socjalnej, jednak warto podkreślić, że nie oznacza to prawa do samej renty socjalnej. Renta socjalna jest przyznawana na podstawie odrębnych kryteriów ustawowych – obejmujących m.in. całkowitą niezdolność do pracy oraz wiek powstania niepełnosprawności. Samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest więc wystarczające, aby ją otrzymać [6][7].

3. Zasiłek pielęgnacyjny 

Przyznawany przez gminę lub ośrodek pomocy społecznej osobom ze znacznym stopniem niepełnosprawności lub osobom powyżej 75. roku życia. Świadczenie ma charakter stały, niezależny od dochodu [8][9].

4. Świadczenie pielęgnacyjne

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunom osób z niepełnosprawnością, którzy rezygnują z zatrudnienia lub nie podejmują pracy zawodowej, aby zapewnić chorej osobie stałą opiekę. Świadczenie to ma na celu zrekompensowanie utraconych dochodów i zapewnienie opiekunowi środków na utrzymanie w czasie sprawowania opieki. Wnioski o jego przyznanie składa się w urzędzie gminy lub miasta, właściwym dla miejsca zamieszkania osoby wymagającej opieki.

Warto pamiętać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest tym samym co zasiłek pielęgnacyjny – przysługuje bowiem opiekunowi, a nie osobie z niepełnosprawnością [8][9].

Ulgi i uprawnienia ułatwiające codzienne funkcjonowanie

Oprócz świadczeń finansowych osoby z CIDP mogą korzystać również z ulg i uprawnień pozarentowych, które mają na celu ułatwienie codziennego funkcjonowania i poprawę jakości życia.

Karta parkingowa

Karta parkingowa przysługuje osobom z umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności, u których stwierdzono poważne trudności w samodzielnym poruszaniu się.

Wniosek o jej wydanie składa się do przewodniczącego Powiatowego (lub Miejskiego) Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, właściwego dla miejsca zamieszkania. Zasady przyznawania karty określa art. 8 ustawy Prawo o ruchu drogowym [10][11][12].

Ulga rehabilitacyjna w PIT

Ulga rehabilitacyjna to jedno z praktycznych uprawnień podatkowych, z którego mogą korzystać osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności lub ich opiekunowie.

Pozwala odliczyć od dochodu wydatki poniesione na cele rehabilitacyjne lub ułatwiające codzienne życie, takie jak zakup sprzętu medycznego, dostosowanie mieszkania, dojazdy na leczenie czy użytkowanie samochodu. Dzięki tej uldze część kosztów ponoszonych w związku z chorobą można odzyskać przy corocznym rozliczeniu PIT [13][14].

Dofinansowanie z PFRON

Dofinansowania z PFRON to ważna forma wsparcia dla osób z orzeczeniem o niepełnosprawności. W ramach programu „Aktywny Samorząd” można uzyskać pomoc finansową m.in. na zakup sprzętu ortopedycznego i rehabilitacyjnego, wózków elektrycznych, przystosowanie samochodu czy likwidację barier architektonicznych i technicznych.

Wnioski o dofinansowanie przyjmuje Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie (PCPR) właściwe dla miejsca zamieszkania wnioskodawcy. Program realizowany jest corocznie, a szczegółowe zasady i terminy składania wniosków ogłaszane są na stronie internetowej PFRON i lokalnych PCPR-ów [13].

Prawa pracownicze

Prawa pracownicze to ważny element wsparcia dla osób z orzeczeniem o niepełnosprawności. Dzięki nim można łączyć aktywność zawodową z troską o zdrowie i uniknąć przeciążenia organizmu. Zasady te reguluje ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz wytyczne Państwowej Inspekcji Pracy [15].

Osoba z umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności może korzystać z określonych uprawnień pracowniczych, jednak ich zakres w praktyce zależy od rodzaju orzeczenia, charakteru wykonywanej pracy, stanu zdrowia oraz ustaleń z pracodawcą.

W zależności od sytuacji mogą to być m.in.:

• skrócony czas pracy – do 7 godzin dziennie i 35 godzin tygodniowo,
• ograniczenie pracy w nocy i w godzinach nadliczbowych (chyba że lekarz wyrazi na to zgodę),
• dodatkowa 15-minutowa przerwa wliczana do czasu pracy,
• prawo do dodatkowego urlopu wypoczynkowego po spełnieniu określonych warunków.

Tabela: Uprawnienia i Świadczenia w CIDP – Co, Gdzie i Dla Kogo?

OPS – Ośrodek Pomocy Społecznej

Gdzie szukać dalszej pomocy?

Podsumowanie

Życie z CIDP to także konieczność zmierzenia się z formalnościami, które pozwalają uzyskać należne wsparcie. Odpowiednie orzeczenia z ZUS i Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności otwierają dostęp do świadczeń finansowych, ulg i uprawnień ułatwiających codzienne funkcjonowanie. Kluczowe jest rzetelne przygotowanie dokumentacji i znajomość przysługujących praw. Warto też korzystać z pomocy organizacji wspierających osoby z CIDP, takich jak Stowarzyszenie axON, które oferują praktyczne wskazówki i wsparcie na każdym etapie.

Bibliografia

1. Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych. Instytucje orzekające, procedury orzekania, tryb i zasady. niepelnosprawni.gov.pl, dostęp: 16.11.2025.
2. Gov.pl. Uzyskaj orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Ministerstwo Cyfryzacji, dostęp: 16.11.2025, https://www.gov.pl/web/gov/uzyskaj-orzeczenie-o-stopniuniepelnosprawnosci
3. Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Renty z tytułu niezdolności do pracy – warunki przyznania. zus.pl, dostęp: 11/2025.
4. Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Sprzeciw od orzeczenia lekarza orzecznika (formularz OL-4). zus.pl, dostęp: 11/2025.
5. Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Postępowanie odwoławcze. zus.pl, dostęp: 16.11.2025.
6. Urząd Wojewódzki w Rzeszowie. Ustalanie poziomu potrzeby wsparcia dla potrzeb świadczenia wspierającego. rzeszow.uw.gov.pl, dostęp: 11/2025.
7. Mazowiecki Urząd Wojewódzki. Ustalanie poziomu potrzeby wsparcia dla potrzeb świadczenia wspierającego. gov.pl, dostęp: 16.11.2025.
8. Mazowiecki Urząd Wojewódzki. Ustalanie poziomu potrzeby wsparcia dla potrzeb świadczenia wspierającego. gov.pl, dostęp: 11/2025.
9. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Zasiłek pielęgnacyjny. gov.pl, dostęp: 11/2025.
10. Gov.pl. Uzyskaj zasiłek pielęgnacyjny. gov.pl, dostęp: 11/2025.
11. Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych. Karta parkingowa – uprawnienia. niepelnosprawni.gov.pl, dostęp: 11/2025.
12. Gov.pl. Uzyskaj kartę parkingową. gov.pl, dostęp: 11/2025.
13. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. 2024 poz. 1890), art. 8.
14. Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Program „Aktywny Samorząd” 2025. pfron.org.pl, dostęp: 11/2025.
15. Ministerstwo Finansów. Ulga rehabilitacyjna – podatki.gov.pl. dostęp: 11/2025.
16. Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz.U. 2025 poz. 913).
17. Państwowa Inspekcja Pracy. Zatrudnianie osób niepełnosprawnych – porady prawne. pip.gov.pl, dostęp: 11/2025.
18. axON. CIDP – transkrypcja webinaru edukacyjnego dla pacjentów. Stowarzyszenie axON, 2023.

Niniejszy materiał został przygotowany w celach edukacyjno-informacyjnych dla osób żyjących z CIDP oraz ich bliskich. Informacje przedstawione w materiale nie stanowią porady medycznej ani prawnej i nie zastępują konsultacji ze specjalistą z danej dziedziny. Przepisy prawa oraz zasady przyznawania świadczeń mogą ulegać zmianom, dlatego w razie wątpliwości warto sprawdzić aktualne informacje w oficjalnych źródłach i zasięgnąć indywidualnej porady.